Bản tin nói về cuộc nghiên cứu địa chất mới cho thấy tiểu bang California đang phải đối diện với nguy cơ xảy ra một trận động đất dữ dội, có sức tàn phá khủng khiếp. Sau đây là phần giải thích toàn bộ nội dung bản tin bằng ngôn ngữ quen thuộc.
Vùng Nam California là nơi có hai đường đứt gãy lớn của vỏ trái đất, được gọi là đường San Andreas và San Jacinto. Đây là nơi các tầng địa chất khổng lồ cọ xát vào nhau, lâu lâu lại gây ra những trận động đất dữ dội. Trong vùng này, những chấn động nhỏ thì thường xuyên xảy ra, nhưng những trận động đất lớn thì có thể gây ra tai họa khốc liệt. Chẳng hạn như trận động đất năm 1906 tại thành phố San Francisco, xảy ra ngay trên đường đứt gãy San Andreas, đã trở thành tai nạn thảm khốc nhất trong lịch sử Hoa Kỳ khi làm thiệt mạng chừng ba ngàn người và phá hủy hơn tám mươi phần trăm thành phố vùng vịnh này.
Dĩ nhiên, ngày nay chúng ta đã phòng bị chu đáo hơn thế kỷ trước rất nhiều, phần lớn là nhờ vào các luật lệ xây dựng khắt khe, bắt buộc nhà cửa phải chịu được chấn động để bảo vệ mạng sống con người. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là một trận động đất lớn dồn dập sẽ không gây ra cảnh hoang tàn.
Và thời kỳ nguy hiểm đó dường như đang đến gần. Theo một bài báo cáo khoa học mới đăng trên Tập san Nghiên cứu Địa vật lý, các lực nén tích tụ trong lòng đất tại California ngày nay đã cao hơn bất kỳ thời điểm nào trong suốt một ngàn năm qua. Điều này làm gia tăng sự lo ngại về một sự gãy vỡ lớn có thể xảy ra ngay tại địa hạt Los Angeles.
Cuộc nghiên cứu này giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về những điều kiện đặc biệt xuất hiện trước khi có động đất lớn, giúp chúng ta thấy rõ các trường hợp tai hại có thể xảy ra để chuẩn bị sẵn sàng. Dù vậy, việc tiên đoán chính xác khi nào biến cố này xảy ra vẫn là điều gần như không thể làm được, cho dù các nhà khoa học đã hết sức cố gắng.
Vùng Los Angeles là nơi đất chật người đông, và có một địa điểm gọi là đèo Cajon, vốn là giao điểm rất nguy hiểm của các đường đứt gãy. Nghĩa là, một trận động đất lớn khi xảy ra có thể chạy từ đường nứt này sang đường nứt khác. Một nhóm khoa học gia quốc tế, do nhà nghiên cứu địa chất Liliane Burkhard thuộc Đại học Bern dẫn đầu, đã dựng lại mô hình lịch sử động đất suốt một ngàn năm qua dọc theo hệ thống các đường nứt này. Họ nhận thấy rằng các lực nén địa chất đã liên tục tích tụ kể từ trận động đất lớn bảy phẩy chín độ làm rung chuyển vùng Los Angeles vào năm 1857. Cho đến nay, lực nén này đã bằng hoặc thậm chí vượt quá mức cao nhất trong vòng một thiên niên kỷ qua.
Bà Burkhard giải thích rằng mô hình của nhóm nghiên cứu giúp theo dõi xem mỗi trận động đất làm thay đổi lực nén lên các đoạn nứt lân cận ra sao, lực nén tích tụ thế nào trong những khoảng thời gian yên tĩnh giữa các biến cố, và các tầng đất sâu bên dưới xoa dịu lại như thế nào sau những cú gãy vỡ lớn. Việc mô phỏng này cho phép chúng ta hiểu được cách thức lực nén trong hệ thống lòng đất hình thành qua nhiều thế kỷ. Bằng cách chạy lại lịch sử động đất của vùng Nam California trên mô hình giả lập, các nhà khoa học có thể ước tính được mức độ áp lực mà hệ thống lòng đất đang phải gánh chịu ngày hôm nay.
Nhóm nghiên cứu đã đặt ra một cụm từ mới cho vùng đèo Cajon, gọi đó là “cánh cửa động đất”. Cánh cửa này quyết định xem một chấn động lớn sẽ chỉ nằm gọn trong một đường nứt đơn lẻ, hay sẽ vượt qua để lan sang cả đường nứt bên cạnh. Họ nhận thấy trận động đất năm 1857 là ví dụ của trường hợp thứ nhất, tức là chỉ nằm một nơi, trong khi biến cố năm 1812 là ví dụ của trường hợp thứ hai, khi chấn động bùng phát và xé toạc cả hai hệ thống đường nứt.
Bà Burkhard cho biết các động thái giữa mức độ nén hiện tại đang tiến gần đến mức có thể gây ra những cú gãy vỡ lớn cho cả hai đường nứt cùng một lúc. Đây là một viễn cảnh mang lại những hậu quả nặng nề hơn nhiều cho toàn vùng.
Đây là một phát hiện cực kỳ quan trọng, nhất là khi xét đến chuyện vùng phụ cận đèo Cajon có mật độ dân cư rất đông đúc. Nơi này cũng là trục lộ giao thông quan trọng với nhiều đường xe hơi, đường xe lửa, và các hệ thống dẫn năng lượng lớn.
Bà Burkhard kết luận rằng câu hỏi khi nào và làm thế nào trận động đất lớn tiếp theo sẽ xảy ra trong vùng này là một trong những vấn đề cấp bách nhất của ngành địa chất học thực nghiệm. Các kết quả nghiên cứu mang lại một bức tranh rõ ràng hơn, dựa trên các định luật vật lý về tình trạng áp lực hiện tại của hệ thống lòng đất. Phương pháp mà nhóm thực hiện không chỉ áp dụng riêng cho California, mà còn có thể dùng cho các giao điểm đứt gãy phức tạp khác trên khắp thế giới.
Thay vì đưa ra một lời “tiên đoán” về ngày giờ xảy ra trận đại địa chấn — một việc vốn luôn luôn là thử thách gian nan — bà Burkhard nhấn mạnh rằng công trình của bà giúp mọi người nhìn thấy rõ những trường hợp khác nhau có thể xảy ra để chuẩn bị tinh thần phó thác và đối phó.
Ở phần cuối, bản tin có nhắc thêm rằng từ nhiều năm nay, hãng Google cũng đã âm thầm dò tìm các chấn động của trái đất bằng cách sử dụng hệ thống cảm biến dò tìm sự rung lắc trên các máy điện thoại di động chạy hệ thống Android.
Theo quanvenduong@googlegroups.com ngày 13/6/2026
Nguồn tin và chi tiết: https://futurism.com/science-energy/california-primed-earthquake-geological-research?
Be the first to comment