Bài học từ năm 1937
Ngày 5 tháng 2 năm 1937, Franklin Delano Roosevelt — vị tổng thống quyền lực nhất trong lịch sử hiến pháp Hoa Kỳ, người vừa tái cử áp đảo với 523 phiếu đại cử tri, người nắm siêu đa số ở cả hai viện Quốc Hội — gửi tới Quốc Hội một đề xuất làm rung chuyển tận gốc rễ nền cộng hòa: Dự luật Tái Tổ Chức Tư Pháp, mà lịch sử vẫn gọi bằng cái tên trần trụi hơn — kế hoạch “nhồi tòa.”
Roosevelt muốn mở rộng Tối Cao Pháp Viện từ 9 lên 15 thẩm phán. Bề ngoài là cải cách hiệu quả. Bên trong là một âm mưu thâu tóm nhánh tư pháp — cơ quan duy nhất còn dám cản đường New Deal.
Một tổng thống được nhân dân trao quyền lực gần như tuyệt đối, kiểm soát cả hành pháp lẫn lập pháp, vẫn chưa hài lòng, vẫn vươn tay về phía nhánh thứ ba — nhánh duy nhất còn độc lập. Không phải vì tư pháp tham nhũng. Không phải vì các thẩm phán bất tài. Mà chỉ vì họ dám phán quyết rằng một số chính sách của tổng thống vi hiến. Tư pháp đã làm đúng bổn phận của mình, và Roosevelt muốn trừng phạt họ vì điều đó.
Kế hoạch nhồi tòa thất bại. Không phải nhờ đảng Cộng Hòa — họ quá ít người để ngăn chặn bất cứ điều gì. Mà nhờ chính các thượng nghị sĩ Dân Chủ, đứng đầu là Burton Wheeler và Chủ tịch Ủy ban Tư pháp Henry Ashurst, những người hiểu rằng một khi tổng thống — dù là tổng thống của đảng mình — nuốt chửng được tư pháp, thì giữa nền cộng hòa và chế độ độc tài không còn gì ngăn cách. Thượng viện bác dự luật 70 chống 20. Roosevelt, người đàn ông quyền lực nhất thế giới tự do lúc bấy giờ, nhận lấy thất bại chính trị cay đắng nhất đời mình. Nước Mỹ, nhờ đó, giữ được tam quyền phân lập.
Tôi kể lại chuyện năm 1937 không phải để ôn cố. Tôi kể vì chúng ta đang đứng trước một khoảnh khắc tương tự — nhưng nguy hiểm hơn gấp bội. Đảng Dân Chủ của năm 2028, nếu tái chiếm Tòa Bạch Ốc, sẽ không lặp lại sai lầm của Roosevelt. Họ sẽ không để mình thất bại. Và lần này, trong hàng ngũ của họ không còn một Burton Wheeler nào để nói “không.”
Di sản Trump — và vì sao nó phải bị xóa sạch
Muốn thấy trước những gì một chính quyền Dân Chủ tương lai sẽ làm, phải hiểu vì sao họ buộc phải làm. Mấu chốt nằm ở di sản của Donald Trump — một di sản mà nếu được phép đứng vững sẽ làm sụp đổ toàn bộ mô hình quyền lực đảng Dân Chủ đã cất công xây dựng suốt nửa thế kỷ.
Với mọi tổng thống Cộng Hòa trước đây, đảng Dân Chủ chỉ cần đảo ngược chính sách là xong. Với Trump thì không. Vì Trump không chỉ thay đổi chính sách — ông thay đổi tư duy. Ông chứng minh với hàng chục triệu người Mỹ rằng biên giới có thể được kiểm soát, năng lượng có thể được khai thác thay vì nhập khẩu, thương mại có thể được đàm phán lại thay vì cam chịu thua thiệt, các định chế quốc tế có thể bị thách thức thay vì được thần phục, và giới tinh hoa không phải lúc nào cũng đúng. Cái làm đảng Dân Chủ mất ngủ không phải bức tường biên giới hay hiệp định Abraham — mà là sự thức tỉnh của hàng chục triệu cử tri, những người giờ đây biết rằng một tương lai khác là có thể. Một khi dân chúng đã nhìn thấy khả năng ấy, không lượng tuyên truyền nào xóa nổi.
Cho nên đảng Dân Chủ không thể dừng ở việc đảo ngược chính sách. Họ phải xóa sạch mọi dấu vết của nó, và quan trọng hơn, phải thay đổi chính cấu trúc quyền lực để không một Trump thứ hai nào có thể xuất hiện. Muốn vậy, họ cần quyền lực tập trung ở mức độ nền cộng hòa này chưa từng chứng kiến. Năm kịch bản sau đây không phải suy đoán của tôi — tất cả đều dựa trên những gì các lãnh đạo Dân Chủ đã công khai đề xuất hoặc ngầm ủng hộ.
Kịch bản thứ Nhất — Xóa bỏ filibuster
Filibuster — quy tắc đòi 60 phiếu để chấm dứt tranh luận và đưa dự luật ra biểu quyết tại Thượng viện — là một trong những lá chắn bảo vệ thiểu số quan trọng nhất của nền cộng hòa. Nó không nằm trong Hiến Pháp, nhưng nó mang tinh thần Hiến Pháp: quyền lực phải bị kiềm chế, đa số không được chuyên chế, luật pháp hệ trọng đòi hỏi đồng thuận rộng chứ không phải đa số suông. James Madison, trong Federalist số 10, đã cảnh báo về “sự chuyên chế của đa số” như một hiểm họa hiện sinh đối với nền cộng hòa. Filibuster, dù không do các Nhà Lập Quốc trực tiếp thiết kế, chính là hiện thân thực tiễn của nguyên tắc Madison.
Và đảng Dân Chủ muốn xóa nó. Không ngầm. Không bóng gió. Công khai, rõ ràng, lặp đi lặp lại. Barack Obama gọi filibuster là “di tích của Jim Crow.” Chuck Schumer nhiều lần đòi bỏ filibuster cho các dự luật bầu cử. Suốt nhiệm kỳ Biden, chỉ còn hai thượng nghị sĩ Dân Chủ — Joe Manchin và Kyrsten Sinema — chặn được việc này. Cả hai nay đã rời Thượng viện. Giữa tham vọng và hiện thực không còn ai đứng chắn.
Giả sử năm 2028 đảng Dân Chủ giành lại Bạch Ốc và nắm đa số mỏng 51 ghế Thượng viện. Việc đầu tiên họ làm sẽ là xóa filibuster bằng một cuộc biểu quyết thay đổi nội quy — chỉ cần đa số đơn giản. 51 phiếu. Không cần 60. Không cần lưỡng đảng. Và cánh cổng bảo vệ cuối cùng của nền cộng hòa bị phá toang. Từ đó mọi dự luật chỉ cần 51 phiếu. Không thương lượng. Không thỏa hiệp. Không cần nghe 49 thượng nghị sĩ còn lại, dù họ đại diện cho hàng chục triệu cử tri. Đó không phải dân chủ. Đó là nền độc tài của đa số — đúng cơn ác mộng Madison đã cảnh báo 237 năm trước.
Roosevelt muốn thâu tóm tư pháp bằng cách thêm thẩm phán. Đảng Dân Chủ 2028 muốn thâu tóm lập pháp bằng cách đập bỏ cơ chế kiềm chế đa số. Mục tiêu khác nhau, bản chất là một: phá vỡ cân bằng quyền lực để biến một đảng thành chúa tể không đối thủ. Và khác với năm 1937, lần này bên trong đảng có thể chẳng còn ai nói “không.”
Kịch bản thứ Hai — Hợp pháp hóa hàng triệu người nhập cư bất hợp pháp
Không lĩnh vực nào mà khoảng cách giữa lời nói công khai và ý muốn thật của đảng Dân Chủ lại rộng bằng nhập cư. Ngoài mặt, họ nói về “nhập cư nhân đạo”, “đoàn tụ gia đình”, “con đường đến quốc tịch”. Bên dưới, chiến lược rõ như ban ngày: hợp pháp hóa hàng triệu người nhập cư bất hợp pháp, trao quyền bầu cử, biến họ thành cơ sở cử tri vĩnh viễn của đảng.
Đây không phải suy diễn — đây là toán học bầu cử. Mọi khảo sát đều cho thấy người mới nhập quốc tịch bỏ phiếu cho đảng Dân Chủ với tỷ lệ áp đảo; ở California, khoảng 70 trên 30. Cứ thế mà tính: 10 triệu người được trao quốc tịch và quyền bầu cử đồng nghĩa với khoảng 4 triệu phiếu ròng cho đảng Dân Chủ. Bốn triệu phiếu ròng — trong một quốc gia nơi ghế tổng thống được định đoạt bởi vài chục nghìn phiếu ở mấy tiểu bang chiến trường. Đó không còn là lợi thế. Đó là địa chấn bầu cử vĩnh viễn.
Lịch sử Mỹ từng nhiều lần mở rộng quyền bầu cử, nhưng lần nào cũng qua tiến trình dân chủ chính đáng: Tu Chính Án 15 xóa phân biệt chủng tộc trong bầu cử, Tu Chính Án 19 trao quyền cho phụ nữ, Tu Chính Án 26 hạ tuổi bầu cử xuống 18 — tất cả đều mở rộng quyền cho những người đã là công dân hợp pháp. Chưa bao giờ một chính đảng đề xuất trao lá phiếu cho hàng triệu người vi phạm luật nhập cư — rồi gọi đó là “công lý.” Đó không phải công lý. Đó là kỹ thuật bầu cử khoác áo nhân đạo.
Kịch bản này gắn liền với kịch bản mở biên giới, bởi muốn có hàng triệu người để hợp pháp hóa thì trước hết phải mở cửa cho họ vào. Chính quyền Biden đã chứng minh điều đó bằng thực tế: bốn năm, ước tính hơn 10 triệu người vượt biên giới phía Nam. Trump dành cả nhiệm kỳ để đảo ngược dòng chảy ấy. Một chính quyền Dân Chủ năm 2028 sẽ mở lại cổng trời ngay ngày đầu tiên — và lần này, với filibuster đã bị xóa, họ có đủ công cụ pháp lý để biến dòng người ấy thành cử tri vĩnh viễn chỉ trong một nhiệm kỳ.
Kịch bản thứ Ba — Nhồi tòa: hoàn tất giấc mơ dở dang của Roosevelt
Roosevelt thất bại năm 1937 vì trong đảng ông còn những người coi nguyên tắc nặng hơn đảng phái. Đảng Dân Chủ 2028 không còn chút gì giống đảng Dân Chủ 1937. Không còn những thượng nghị sĩ bảo thủ miền Nam như Burton Wheeler hay Harry Byrd. Không còn truyền thống lưỡng đảng thực chất. Đảng Dân Chủ hôm nay là một khối đồng nhất về tư tưởng, nơi bất đồng nội bộ bị coi là phản bội và lòng trung thành với “agenda” được đặt trên lòng trung thành với Hiến Pháp.
Khi filibuster không còn, luật mở rộng Tối Cao Pháp Viện từ 9 lên 13 hay 15 thẩm phán chỉ cần 51 phiếu. Dự luật ấy đã có sẵn: năm 2021, Dân biểu Hank Johnson và Thượng nghị sĩ Ed Markey giới thiệu Judiciary Act of 2021, đề xuất nâng Tối Cao Pháp Viện lên 13 thẩm phán. Nó chết yểu vì thiếu ủng hộ trong bối cảnh filibuster còn tồn tại. Filibuster biến mất, dự luật ấy sống lại.
Tối Cao Pháp Viện hiện có đa số bảo thủ 6–3 — kết quả của ba nhiệm kỳ tổng thống Cộng Hòa bổ nhiệm đúng quy trình hiến định. Thay vì chấp nhận kết quả của tiến trình dân chủ, đảng Dân Chủ sẽ đơn giản thêm bốn ghế và bổ nhiệm bốn thẩm phán thiên tả — biến đa số 6–3 thành thiểu số 6–7 chỉ sau một đêm. Từ đó, Tối Cao Pháp Viện thôi là cơ quan độc lập giải thích Hiến Pháp; nó trở thành cánh tay nối dài của đảng cầm quyền. Roosevelt từng thử và thất bại. Đảng Dân Chủ 2028 sẽ không thất bại — vì họ đã học được bài học, và vì không còn cơ chế nào chặn họ.
Một khi Tối Cao Pháp Viện đã nằm trong tay, mọi đạo luật họ thông qua sẽ được phán là “hợp hiến.” Mọi sắc lệnh hành pháp được bảo vệ. Mọi đơn kiện của phe đối lập bị bác. Tam quyền phân lập, trên thực tế, chỉ còn là chữ trên giấy.
Kịch bản thứ Tư — Xóa sạch di sản Trump và thể chế hóa biên giới mở
Với ba công cụ trong tay — filibuster đã xóa, Tối Cao đã nhồi, cử tri đoàn đã mở rộng — đảng Dân Chủ bước sang giai đoạn thứ tư: xóa sạch di sản Trump và dựng lên một trật tự mới không thể đảo ngược. Mọi sắc lệnh của Trump về biên giới, năng lượng, thương mại, quy định sẽ bị hủy trong tuần đầu tiên — như Biden từng làm năm 2021, nhưng lần này không chỉ bằng sắc lệnh mà bằng luật, thông qua với 51 phiếu, và không cơ chế phản đối nào còn hiệu lực.
Bức tường biên giới? Ngừng xây, có thể bị tháo dỡ. “Remain in Mexico”? Hủy. Các thỏa thuận “safe third country”? Chấm dứt. Hợp đồng khai thác năng lượng trên đất liên bang? Đóng băng. Hiệp định Abraham ở Trung Đông? Không hủy công khai, nhưng bỏ mặc cho chết yểu bằng cách rút hết đầu tư ngoại giao. Mục tiêu không dừng ở đảo ngược chính sách; mục tiêu là xóa luôn ký ức rằng những chính sách ấy từng hiệu quả — để không ai còn dám lập luận rằng ngoài con đường của đảng Dân Chủ vẫn có một con đường khác.
Và ở trọng tâm của tất cả, biên giới sẽ mở trở lại. Không bằng tuyên bố “mở biên giới” — họ không bao giờ dùng cụm từ ấy. Mà bằng cách rút nguồn lực của ICE và CBP, đình chỉ các chương trình trục xuất, tạo những “con đường hợp pháp” rộng đến mức ai cũng lọt, và nâng chính sách “sanctuary” của các thành phố lên tầm quốc gia. Một dòng người mới, lớn hơn cả dòng người thời Biden, sẽ đổ vào nước Mỹ — và lần này, với con đường hợp pháp hóa đã được luật hóa sẵn, tất cả sẽ thành cử tri trong một thế hệ.
Kịch bản thứ Năm — Quyền lực vĩnh viễn và hồi kết của nền cộng hòa phân quyền
Ghép bốn kịch bản trên lại — mà kịch bản nào cũng dựa trên những gì đảng Dân Chủ đã công khai đề xuất hoặc đã thử làm — bức tranh cuối cùng hiện ra: một đảng nắm hành pháp (Tòa Bạch Ốc), nắm lập pháp (Quốc Hội không filibuster), nắm tư pháp (Tối Cao Pháp Viện đã nhồi), với cử tri đoàn được mở rộng vĩnh viễn qua hợp pháp hóa nhập cư — và biên giới mở để dòng người mới liên tục bổ sung lực lượng.
Đó là công thức của quyền lực vĩnh viễn. Không phải độc tài kiểu Trung Quốc hay Nga — mà độc tài mềm kiểu Mexico dưới thời PRI, đảng cầm quyền 71 năm liên tục (1929–2000) bằng cách kiểm soát cơ cấu bầu cử, tư pháp và truyền thông, trong khi vẫn giữ nguyên bề ngoài dân chủ. Người Mexico vẫn đi bầu. Vẫn có nhiều đảng. Vẫn có tòa án. Nhưng kết quả đã được viết sẵn trước khi phòng phiếu mở cửa.
Còn một chiều kích nữa, đen tối nhất: sự trả thù có hệ thống nhắm vào những người dám ủng hộ Trump. Những lời đe dọa này đã được nói ra công khai, trước ống kính, từ chính miệng những người nắm quyền lực hoặc định hướng dư luận. Truyền thông dòng chính lẫn một số nghị viên Quốc Hội đã công khai hăm dọa truy tố và bỏ tù những ai từng bầu cho Trump, từng ủng hộ ông, từng làm việc cho chính quyền của ông — khi họ trở lại nắm quyền năm 2028. Không phải trả thù một cá nhân — trả thù cả một phong trào. Không phải trừng phạt một hành vi phạm pháp cụ thể — trừng phạt chính việc dám bầu cho “người sai.” Bình luận viên MSNBC và CNN nhiều lần gọi người ủng hộ Trump là “mối đe dọa cho nền dân chủ,” là “phần tử cực đoan nội địa” cần được “tái giáo dục”, “giải cực đoan hóa.” Nghị sĩ Dân Chủ đề xuất đưa tên quan chức chính quyền Trump vào danh sách đen, cấm họ làm việc trong cả khu vực công lẫn tư, thậm chí kêu gọi truy tố hình sự những ai “đồng lõa” với chính sách của Trump — nghĩa là bất kỳ ai từng phục vụ trong chính quyền của ông, từ bộ trưởng đến nhân viên văn phòng.
250 năm lịch sử Hoa Kỳ chưa từng có tiền lệ như thế. Chưa đảng nào công khai đe dọa truy tố cử tri của đảng đối lập. Chưa phong trào chính trị nào bị hình sự hóa vì bầu cho một ứng cử viên hợp pháp. Chưa nhà bình luận nào được phép gọi việc đi bầu là “hành vi cực đoan” mà không bị xã hội lên án. Vậy mà trong bầu không khí hiện tại, những lời hăm dọa ấy không bị lên án — chúng được truyền thông khuếch đại, được giới học thuật hợp thức hóa, được mạng xã hội lan truyền như chân lý. Mục đích không chỉ là trừng phạt quá khứ mà còn răn đe tương lai: dám ủng hộ một người như Trump lần nữa, họ sẽ tìm bạn, đưa bạn ra tòa, hủy hoại cuộc đời bạn. Đó không phải ngôn ngữ của dân chủ. Đó là ngôn ngữ của toàn trị — nơi lá phiếu không phải là quyền mà là tội.
Chính chiều kích này biến kịch bản quyền lực vĩnh viễn thành hiện thực không thể đảo ngược. Vì khi đối lập chính trị trở thành hành vi mang rủi ro hình sự, sẽ không ai dám làm việc cho một ứng cử viên Cộng Hòa. Không ai dám quyên góp. Không ai dám công khai ủng hộ. Và khi nỗi sợ thay thế quyền tự do bầu cử, bầu cử không còn là bầu cử — nó chỉ là nghi lễ xác nhận một quyền lực đã được sắp đặt, hệt như dưới thời PRI ở Mexico hay dưới các đảng cộng sản độc quyền: dân vẫn đi bầu, nhưng chỉ một kết quả được phép xảy ra.
Nước Mỹ đang tiến gần đến khoảnh khắc PRI của riêng mình. Cuộc bầu cử 2028 có thể là cánh cửa cuối cùng trước khi cánh cửa ấy đóng sập vĩnh viễn.
Xin trở lại năm 1937. Ai sẽ cứu nước Mỹ khỏi kế hoạch nhồi tòa không phải đảng Cộng Hòa. Không phải báo chí. Không phải dư luận. Mà là những con người bên trong đảng Dân Chủ — những người đặt nguyên tắc hiến định nặng hơn lợi ích đảng phái, những người hiểu rằng quyền lực không kiềm chế là quyền lực tha hóa, bất kể ai nắm giữ. Họ nói “không” với tổng thống của chính họ, và nước Mỹ sống sót.
Nhưng trong đảng Dân Chủ năm 2028, ai sẽ nói “không”? Ai sẵn sàng hy sinh sự nghiệp chính trị để bảo vệ một nguyên tắc? Ai coi Hiến Pháp thiêng liêng hơn chiến thắng? Nhìn vào thế hệ lãnh đạo hiện tại — những người đã luận tội Trump hai lần, đã ủng hộ Big Tech kiểm duyệt, đã gọi mọi tiếng nói bất đồng là “mối đe dọa cho nền dân chủ” — tôi không tìm thấy một Burton Wheeler nào trong hàng ngũ của họ.
Cho nên 2028 không phải một cuộc bầu cử thông thường giữa hai đảng. Nó là cuộc trưng cầu dân ý về sự tồn vong của chính cấu trúc hiến định mà các Nhà Lập Quốc đã thiết kế: tam quyền phân lập, bảo vệ thiểu số, kiềm chế đa số, chủ quyền biên giới. Nếu đảng Dân Chủ thắng và thực hiện những gì họ đã công khai tuyên bố, nước Mỹ mà chúng ta biết — nước Mỹ của checks and balances, của tranh luận lưỡng đảng, của quyền lực bị kiềm chế — sẽ không còn. Thay vào đó là một thể chế mang gương mặt dân chủ nhưng vận hành bằng quyền lực tập trung của một đảng duy nhất — đúng cái điều mà mọi Nhà Lập Quốc, từ Washington đến Madison, từ Hamilton đến Jefferson, đã tận lực ngăn chặn khi dựng nên nền cộng hòa này.
Năm 1937, những thượng nghị sĩ Dân Chủ can đảm đã đặt Hiến Pháp trên đảng phái và cứu nước Mỹ khỏi chính mình. Năm 2028, nhiệm vụ ấy không còn thuộc về các chính trị gia. Nó thuộc về nhân dân — những người duy nhất còn có thể nói “không” bằng lá phiếu, trước khi lá phiếu ấy vĩnh viễn mất giá trị trong một hệ thống đã được dàn xếp để chỉ cho ra một kết quả.
Vô Danh
Theo https://www.facebook.com/vo.danh
Be the first to comment