(Minh họa của Bảo Huân)
Với diện tích 17 m² (tương đương 56 sf), da là bộ phận lớn nhất của cơ thể. Về cấu tạo, da có tính đàn hồi và rất nhạy cảm. Da giữ nhiệm vụ bảo vệ cơ thể chống ngoại vật xâm lăng như vi khuẩn, cát bụi, thời tiết nóng lạnh và sự thay đổi của thiên nhiên.
Da có ba lớp chính: biểu bì, bì và hạ bì với các chức năng khác nhau.
– Biểu bì là lớp ngoài cùng gồm tế bào tiết chất cứng gelatin để bảo vệ da; tế bào sắc tố làm cho da có màu và chặn tia tử ngoại xâm nhập cơ thể. Biểu bì được liên tục thay thế và trong suốt cuộc đời 70 tuổi, ta mất đi tới 20 kí lô (90 lb) biểu bì. Biểu bì hư hao nhiều hơn là tái tạo, mô mới kém tổ chức khiến cho biểu bì mỏng manh.
– Bì là mạng lưới tế bào với hai chất đạm elastin và collagen giúp da trở nên bền bỉ và co dãn. Bì còn có nhiều mạch máu, dây thần kinh, tuyến mồ hôi, tuyến nhờn và chân tóc.
– Hạ bì nằm dưới cùng, có nhiều tế bào mỡ, sợi thần kinh, mạch máu và được dùng như để gắn hai lớp bì và biểu bì vào cơ thể.
Sự lão hóa của cả 3 lớp da khiến da nhăn nheo, kém đàn hồi và làm con người xấu đi. Thông thường, da nhăn khi về già. Ðó là sự thay đổi về cấu trúc da, một hiện tượng bình thường của sự lão hóa. Da còn nhăn khô khi gặp thời tiết lạnh, vào mùa Ðông chẳng hạn.
Sau tuổi 25, chất collagen và elastin chống đỡ cho lớp da bắt đầu thoái hóa; tế bào mỡ giảm dần; tuyến nhờn kém hoạt động; tế bào da tăng sinh chậm chạp, tế bào mới ít, tế bào già nhiều… tất cả làm da khô, xệ xuống và nhăn nheo. Ngoài ra, dưới tác dụng của ánh nắng, tia tử ngoại, da cũng mau hư hao. Sự hư hao này được coi là vĩnh viễn, khó mà trở lại tình trạng tốt đẹp như thuở thanh thiếu niên được. Ðặc biệt, da nhăn ở trên mặt là mối ưu tư lớn của nhiều quý bà.
Da khô
– Thời tiết mùa đông lạnh và không khí lại khô làm bay lớp ẩm trên da. Thế là da trở nên khô. Nói vậy không có nghĩa là vào mùa Hè, da không khô. Nếu cơ thể tiếp xúc quá lâu với tia tử ngoại, với hơi nóng của ánh nắng mặt trời thì da cũng bốc hết hơi ẩm và khô.
– Mùa lạnh, thường chúng ta phải tìm cách sưởi ấm nhưng nếu để máy điều hòa không khí quá cao hoặc lò sưởi than hồng, củi khô nóng rát thì không khí trong phòng cũng ngột ngạt khô khan, thu hút hết độ ẩm của da.
– Mùa lạnh thường tắm với nước nóng. Nhiều người ngâm cả nửa giờ trong bồn hoặc dưới vòi nước nóng, để cho “khí huyết lưu thông”. Tắm xong lại lấy khăn lông chà khắp thân mình để cho đỏ da, thắm thịt. Thế là bao nhiêu lớp nhờn giữ ẩm cho da tan biến theo nước nóng cũng khiến cho da khô, nhất là nếu dùng xà bông có độ tẩy rửa quá cao hoặc shampoo quá mạnh.
Cần chú ý, da thường hay khô ở vùng bụng, hai bên cạnh sườn, tay, chân.
Khô quá, da sẽ nhăn nheo, co lại, mặt da gồ ghề, những mảnh da mỏng nhỏ tróc ra. Ðôi khi da quá khô đến độ nứt nẻ, chảy máu, đặc biệt là ở bàn tay, bàn chân.
Khô da thường đi với cảm giác ngứa vì da luôn luôn bị kích thích. Mà ngứa là phải gãi cho đã. Nhưng gãi không giải quyết được vấn đề và còn có thể làm da trầy rách, mở đường cho vi khuẩn xâm nhập, gây ra viêm nhiễm da. Nếu không chữa trị, da khô có thể đưa tới viêm da, viêm nang lông khiến da có thể bị nhiễm trùng lở loét trầm trọng.
(Minh họa của Bảo Huân)
Cách chăm sóc và điều trị da khô
Thông thường da khô không gây nguy hại đến sức khỏe và mỗi người có thể tự chăm sóc với các phương thức sẵn có. Tuy nhiên, nếu da khô được chăm sóc mà không giảm bớt và gây ngứa, ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày cũng như giấc ngủ hoặc khi da bị viêm nhiễm… đều cần phải được bác sĩ khám và điều trị. Bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân gây ra khô da và chữa tận gốc các nguyên nhân đó.
Chúng ta có thể áp dụng một số cách sau để tránh cho da khỏi khô, nhất là vào mùa Ðông tháng giá.
- Tắm mùa Đông. Theo ý kiến nhiều người, về mùa Ðông, ta ít đổ mồ hôi lại mặc quần áo che kín thân mình, cơ thể tương đối sạch sẽ nên cũng không cần tắm mỗi ngày mà có thể mỗi hai ngày. Nhưng mỗi ngày cần lau rửa những vùng kín không thoáng khí.
- Khi tắm không nên kéo dài quá 15 phút và tắm với nước vừa đủ ấm để khỏi bị lạnh, thoa xà bông ở các vùng bí hơi như nách, hạ bộ, hậu môn, bàn tay bàn chân. Tắm nước quá nóng quá lâu sẽ lấy đi các chất nhờn bảo vệ da và làm da mau hư và khô.
- Sau khi tắm, lau nhẹ những giọt nước trên mình với tấm khăn mềm, thoa vỗ nhẹ để giữ độ ẩm càng nhiều càng tốt rồi bôi kem ẩm lên da.
Ðừng chà xát mạnh đến độ đỏ cả người như nhiều người làm, gọi là cho máu lưu thông, nóng mình. Chà mạnh làm mất chất nhờn trên da và gây tổn thương cho tế bào da.
Khi da còn hơi ướt, bôi kem mềm da phủ lên trên để giữ một chút ẩm.
- Da mặt: Không nên dùng xà bông hoặc mỹ phẩm lau mặt quá mạnh để tránh mất độ ẩm và chất dinh dưỡng trên da. Thoa kem vào buổi sáng và buổi tối, nhất là chung quanh mắt và trán nơi có nhiều vết nhăn. Da khô làm đường nhăn trên mặt nổi rõ hơn vào mùa Ðông. Trước khi đi ngủ nhớ lau hết phấn son trên mặt.
- Dùng xà bông, shampoo nhẹ ít chất tẩy rửa (detergent) để tránh kích thích da.
- Bôi kem mềm ẩm da nhiều lần trong ngày.
- Đừng hút thuốc lá vì nicotine làm mạch máu co hẹp, giảm lưu thông máu tới các tế bào, chất dinh dưỡng và oxy ít đi
- Tránh ánh nắng gay gắt. Bôi kem chống tia tử ngoại khi ra ngoài trời nắng gắt.
- Máy sưởi. Khi chạy máy sưởi trong nhà, không khí rất khô làm da bị khô và ngứa. Nhiệt độ trong nhà nên giữ mức vừa phải, đừng quá nóng.
Muốn cho không khí trong phòng bớt khô, có thể dùng một máy phun bụi nước. Nhưng nhớ giữ máy sạch sẽ, đừng để vi khuẩn, nấm độc sinh sôi nảy nở trong đó và gây ra nhiễm bệnh cho mọi người trong nhà.
- Mặc quần áo nhẹ, nhiều lớp để tránh quá nóng, đổ mổ hôi. Lựa loại vải thiên nhiên như tơ lụa, bông gòn để da dễ thở
- Mang bao tay, đội mũ khi ra ngoài lạnh để da khỏi bốc hơi nước.
- Dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng. Ăn nhiều loại rau có màu vàng đậm như cà rốt, dưa cantaloupe, cam… có nhiều beta carotene, cần thiết cho da. Giảm thiểu các loại hành, tỏi… có nhiều sulfur kích thích da. Bớt tiêu thụ thực phẩm chiên rán, nước ngọt, nước trái cây nhái hiệu, cà phê đen.
- Ngoài ra, muốn da tốt ta nên ngủ đầy đủ và vận động cơ thể mỗi ngày. Ngủ để giúp các tế bào có thì giờ tái tạo, tu bổ hư hao. Vận động giúp máu huyết lưu thông để nuôi dưỡng da.
Về kem tăng ẩm da, nhiều người thích loại có chất Alpha hydroxy acids lấy ra từ rượu vang đỏ, sữa chua và trái cây. Chất này kích thích tế bào da tăng sinh mạnh, làm da mịn.
Da mỗi người có độ acid/kiềm khác nhau, nên cần nhờ chuyên viên thẩm mỹ thử và hướng dẫn loại kem ẩm thích hợp.
Các tinh dầu thực vật rất tốt để giữ da ẩm. Dầu Avocado đặc rất thích hợp cho da khô thiếu nước; dầu cà rốt: tốt cho da bị ngứa, rát; dầu castor tốt cho da bị khô nứt.
Nếu da ngứa, xin đừng gãi mà lấy một chiếc khăn mềm ngâm nước đá lạnh phủ lên, là cảm thấy dễ chịu ngay.
Cũng có thể ra tiệm thuốc tây mua các lotion có chất camphor, menthol, calamine hoặc Diphenhydramine (benadryl), thoa trên da ngứa.
Nếu cần, bác sĩ có thể cho thuốc bôi có chất cortisone, rất tốt để trị ngứa da.
BS Nguyễn Ý Đức
Theo https://baotreonline.com/author/bsnguyenyduc các ngày 3 & 10/3/2022
Be the first to comment