Một người tham gia lễ hội Carnival Venice tại Quảng trường St. Mark ở Venice, Ý, ngày 15/02/2026. (AP – Antonio Calanni)
Vào lúc Việt Nam và nhiều nước châu Á đón Xuân Bính Ngọ, các thành phố Âu-Mỹ cũng như tại Úc lại ăn mừng lễ hội «Mardi Gras». Trái với lễ Giáng Sinh thường rơi vào ngày cố định (25 tháng 12), ngày lễ Phục Sinh lại được ấn định ngày chủ nhật đầu tiên sau trăng rằm mùa xuân, còn Mardi Gras cách lễ Phục Sinh 47 ngày. Đặc biệt năm nay, Mardi Gras lại trùng với Tết Nguyên Đán hôm 17/02/2026 của người châu Á.
«Mardi» trong tiếng Pháp có nghĩa là Thứ Ba, còn «Gras» trong nghĩa đen là (thịt) béo, trong nghĩa bóng là dư dả, màu mỡ. Theo tờ báo La République des Pyrénées, truyền thống ngày lễ «Mardi Gras» xuất phát từ các nước phương Tây theo đạo Chúa. Một tuần lễ trước mùa chay, các gia đình vẫn có tục lệ trữ thực phẩm để chuẩn bị cho bữa ăn thịnh soạn chu đáo. Ngay khi mùa chay (mùa Lễ Tro) bắt đầu, các gia đình đều phải kiêng cử nhịn ăn, tuyệt đối tránh ăn thịt.
Trên thực tế, ngày lễ Mardi Gras có nguồn gốc xa xưa hơn, từ trước khi Thiên Chúa Giáo ra đời. Vào thời La Mã cổ đại, ngày lễ «Mardi Gras» rơi vào tháng Ba của lịch La Mã, đánh dấu sự chuyển giao giữa mùa đông và mùa xuân. Tháng Ba «Martius» cũng như thứ Ba «Martis diès» dành để tôn thờ «Mars Thingsus» vị thần chiến tranh đồng thời là thần của vạn vật. Theo báo La République des Pyrénées, điều này giải thích vì sao cách ấn định ngày lễ có thể xê dịch đôi chút khi không theo dương lịch, nhưng Mardi Gras vẫn luôn được tổ chức vào một ngày thứ Ba, ngày của thần Mars.
Ban đầu mang tính tôn giáo, dần dần ngày lễ này đi vào đời sống dân gian. Nhân dịp này, tại các nước Tây phương, người ta thường tổ chức lễ hội hóa trang «Carnaval» (Carnival trong tiếng Anh) dựa theo quy tắc «xóa bỏ mọi cấm đoán» trong ngày này. Trong các buổi lễ hội hóa trang, ông vua bà chúa có thể hóa thân thành kẻ ăn mày, còn dân nghèo có thể mặc trang phục của bậc vương giả quyền quý, cao sang.
Mardi Gras bắt nguồn từ thời La Mã cổ đại
Về mặt từ ngữ, lễ hội «Carnaval» bắt nguồn từ tiếng La Tinh thời trung cổ: «carne levare» có nghĩa là không dùng thịt trong bữa ăn. Chữ này thường đi kèm với từ «carême», hiểu theo nghĩa là bữa ăn thịnh soạn cuối cùng, gồm nhiều món ăn đầy đủ chất béo như thịt trứng, bơ sữa. Đây là dịp để thưởng thức những món ăn ngon trước khi bước vào mùa chay.
Xuất phát từ thời Cổ đại, lễ hội Carnaval hiện tại đã lan rộng sang nhiều nước khác trên thế giới. Tiêu biểu nhất vẫn là kinh thành Venezia (Venise trong tiếng Pháp, Venice tiếng Anh), từ thế kỷ XI, đã tổ chức những lễ hội hóa trang lộng lẫy, hoành tráng. Trang phục đầy màu sắc và đặc biệt là các kiểu mặt nạ trở nên phổ biến vào thế kỷ XIII, với mục đích giữ kín danh tính cá nhân trong ngày hội, khi mà mọi giới hạn, cấm đoán đều bị phá vỡ trong những lúc hết mình vui chơi, thỏa sức tiệc tùng.
Ngày nay, Mardi Gras không còn đơn thuần là một ngày lễ tôn giáo, mà lại trở thành một lễ hội phổ biến rộng rãi qua các cuộc diễu hành linh đình, cùng với những buổi tiệc đêm huy hoàng đầy màu sắc lung linh. Nhiều thành phố trên thế giới tổ chức Carnaval theo truyền thống riêng của từng vùng miền, như lễ hội hóa trang rực rỡ màu sắc, âm thanh muôn vàn qua các điệu nhảy sôi động của các trường dạy múa samba tại thành phố Rio de Janeiro. Đây là lễ hội hoá trang nổi tiếng nhất, nhưng thực ra Brazil còn tổ chức carnaval tại nhiều thành phố khác như Bahia, Sao Paulo, Belo Horizonte từ đây cho đến 22 tháng Hai.
Lễ hội Mardi Gras tại thành phố New Orleans càng có thêm nhiều sức sống qua phim ảnh, luôn tổ chức nhiều sinh hoạt giải trí vui chơi, như lễ diễu hành, tiệc hóa trang, biểu diễn múa truyền thống, giới thiệu các món ăn đặc sản vùng cajun.
Trong một thời gian dài, mọi người đều nghĩ New Orleans ở bang Louisiana là thành phố đầu tiên trên đất Mỹ tổ chức lễ hội Mardi Gras. Nhưng theo các nhà sử học, dựa trên các văn bản lưu trữ, bang Alabama mới thực sự là nơi đầu tiên có tổ chức Carnaval trong những năm 1699-1702, truyền thống lễ hội hóa trang do nhà thám hiểm người Canada gốc Pháp Pierre Le Moyne d’Iberville (1661-1706) đưa vào nước Mỹ đầu thế kỷ XVIII.
Tại Úc, Mardi Gras ở Sydney cũng là một trong những lễ hội hóa trang nổi tiếng hàng đầu trên thế giới. Tổng cộng có khoảng 80 sự kiện lớn nhỏ diễn ra trong gần một tháng, từ trung tuần tháng Hai cho đến giữa tháng Ba, với sự tham gia tích cực của cộng đồng LGBT+ thu hút đông đảo dân bản xứ cũng như du khách nước ngoài thông qua các buổi liên hoan, các màn trình diễn trên đường phố cũng như các đêm khiêu vũ thâu đêm suốt sáng.
Tại Pháp, các thành phố miền bắc cũng tổ chức Carnaval mặc dù thời tiết giá lạnh, điển hình là lễ hội hóa trang với màn ném cá trích trên quảng trường lớn thành phố Dunkerque. Trong khi đó, tại miền nam, thành phố Nice tổ chức lễ diễu hành với đoàn xe muôn màu, kết đèn sáng chói treo hoa rực rỡ … Hầu hết các sinh hoạt mang tính lễ hội này có một điểm chung: chương trình thu hút được nhiều khách tham quan, nhờ tính sáng tạo đa dạng, ngoạn mục muôn kiểu y phục hóa trang.
Tuấn Thảo
Nguồn: https://www.rfi.fr/vi>ngày: 17/02/2026
Be the first to comment