Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/single.php on line 4

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/single.php on line 4

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/single.php on line 4

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/header.php on line 2

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/header.php on line 2

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/header.php on line 2
Người Việt Boston — Nhã Nam: Giáo Dục Và Tục Ngữ Ca Dao

Nhã Nam: Giáo Dục Và Tục Ngữ Ca Dao

 

giao duc1Trước đây khi còn ở trong nước, rãi rác trong các báo, tạp chí v.v… chúng ta thường thấy xuất hiện nhiều bài đề cập đến văn hóa dân tộc. Lúc đó, dường như chỉ nặng về học thuật hoặc nếu có, chỉ để “nhắc nhở“ hầu khỏi quên đi vì cuộc sống với “cơm áo” quá nhiều bận rộn. Nhưng hiện nay đang ở hải ngoại, Văn hóa dân tộc một lần nữa, lại được nói tới nhiều hơn, không những chỉ thuần “nhắc nhở“ như trước, mà còn kỳ vọng qua đó, đặt trọng tâm để bảo vệ và duy trì những đặc thù căn bản của nền luân lý, của truyền thống và của nét bản sắc của dân tộc.
Nói đến duy trì và bảo vệ nét căn bản bản sắc của dân tộc khi đang ở xứ lạ quê người, chúng ta đang nhắm vào đối tượng là giới trẻ, vì ở họ đã và đang trãi dài thời thơ ấu, tuổi niên thiếu trong môi trường xã hội khác hẳn hoàn toàn với phong tục, tập quán Việt Nam. Nhưng xuyên qua những bài viết về văn hóa dân tộc được đăng trên các sách báo hải ngoại, tôi nhận thấy, họ chỉ bàn bạc nhiều về văn hóa Việt Nam nhưng đã bỏ quên, theo tôi nghĩ, rất quan trọng nhưng lại rất dễ dàng sử dụng trong việc giáo dục con em, phần văn hóa dân gian, hay nói khác đi, đó là:

Tục Ngữ và Ca Dao

Vậy tục ngữ là gì? và ca dao là gì?
Tục ngữ là những lời nói ngắn, gọn và tự nó có ý nghĩa.
Ca dao là những bài hát ngắn có chương, khúc và thường thể hiện dưới dạng thơ lục bát và song thất lục bát. Cả hai tục ngữ và ca dao được truyền đi từ đời này sang đời khác bằng phương pháp truyền khẩu.
Đang sống trong một xã hội, ở đó, giềng mối về gia đình không được chặt chẻ như chúng ta, do đó không thể tránh khỏi mối lo âu canh cánh bên lòng về đạo làm con của con em đối với chúng ta khi đến tuổi hoàng hôn.
Để làm giảm đi phần nào ảnh hưởng của nền giáo dục nặng về cá nhân hơn gia đình với con em thì không gì bằng sử dụng tục ngữ, ca dao vừa khách quan (với con em), vừa dễ hiểu và lại vừa dễ lĩnh hội.
Khi nói về đạo làm con đối với cha mẹ, ca dao có:
Công cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha,
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Con phải thờ cha mẹ và phải tròn chữ hiếu vì:
Con có cha mẹ đẻ, không ai ở lỗ nẻ mà lên.
Ngoài chín tháng mười ngày cưu mang và mang nặng, đẻ đau, tình thương của cha mẹ đối với con thực vô bờ bến, qua:
Cha mẹ thương con biển trời lai láng,
Con nuôi cha mẹ tính tháng, tính ngày.

Đôi khi vì sự an vui, hạnh phúc của con em, cha hoặc mẹ nhiều khi đã hy sinh cả cuộc đời mình:
Trời mưa bong bóng phập phồng,
Mẹ đi lấy chồng, con ở với ai?

Diễm phúc cho những ai còn đầy đủ cha mẹ, nếu chẳng may mất đi một trong hai thì, cuộc sống của con sẽ gặp nhiều đắng cay, bất hạnh:
Con có cha như nhà có nóc,
Con không cha như nòng nọc đứt đuôi.

&
Còn cha gót đỏ như son,
Đến khi cha chết, gót con đen sì.

&
Mồ côi cha ăn cơm với cá,
Mồ côi mẹ liếm lá đầu đường.

Không những thể hiện tình thương qua việc săn sóc và nuôi nấng con lớn về thể xác, cha mẹ còn dạy dỗ để con trở nên người hữu dụng, kể cả biện pháp nghiêm khắc:
Thương cho roi, cho vọt,
Ghét cho ngọt, cho bùi.

Nhưng khi cho roi, cho vọt thì tình thương vẫn cứ bàng bạc trong ấy:
Giơ cao đánh sẻ (khẻ).
Trong khi dạy dỗ con cái, tùy theo giới tính, sự giáo dục đôi khi khác nhau. Đối với trai thì phải “sôi kinh, nấu sử” để khi có cơ hội:
Làm trai cho đáng nên trai,
Đánh đông, đông tỉnh; lên đoài, đoài tan.

&
Làm trai quyết chí tu thân,
Công danh chớ vội, nợ nần chớ lo.
Khi nên trời giúp công cho,
Làm trai năm liệu, bảy lo mới hào.
Trời sinh, trời chẳng phụ nào,
Phong vân gặp hội, anh hào ra tay.
Trí khôn rắp để dạ này,
Có công mài sắt, có ngày nên kim….

Biết bổn phận làm con, vợ và mẹ của mình:
Con ơi mẹ bảo con này,
Học buôn, học bán cho tày người ta.
Con đừng học thói chua ngoa,
Họ hàng ghét bỏ, người ta chê cười.
Dù no, dù đói cho tươi,
Khoan ăn, bớt ngủ, liệu bề lo toan.
Phòng khi đóng góp việc làng,
Đồng tiền, bát gạo lo toan cho chồng.
Trước là đẹp mặt chồng con
Sau là làng mạc cũng không chê cười.

…………………………………………………………
Canh tư bước sang canh năm,
Trình anh dậy học, chớ nằm làm chi.
Nữa mai Chúa mở khoa thi,
Bảng vàng chói lọi, tên ghi rành rành….

Nhắc đến khoa thi, thì thủa ấy bậc làm cha, làm mẹ ai cũng muốn con gái mình, kể cả các cô, đến tuổi cập kê đều mơ ước kết duyên với các anh học trò, hy vọng một mai:
Vinh quy, bái tổ về làng,
Ngựa anh đi trước, võng nàng theo sau.

Do đó khi có dịp, các cô thôn nữ sẽ không bỏ lỡ cơ hội để buông lời trêu ghẹo các anh học trò đang đi trên con đường cái quan:
Hởi anh đi đường cái quan,
Dừng chân đứng lại em than đôi lời…

Nếu cô thôn nữ dễ nhìn, một trong các chàng trai phải lòng sẽ đáp lại:
… Hỏi nàng duyên phận thế nào,
Thấy nàng muốn hỏi thấp cao mấy lời,
Hỏi nàng đã kết duyên hài,
Hay là liễu yếu đợi người văn nhân.
Hỏi xa, anh lại hỏi gần,
Hỏi em phong độ đương xuân thế nào?
Thấy em là gái má đào,
Lòng anh chỉ muốn ra vào kết duyên.

Nhưng nếu các anh thấy không có cô nào dễ nhìn hay phải lòng, làm lơ không trả lời thì các cô vừa hò, vừa bởn cợt:
Nhất sĩ, nhì nông,
Hết gạo chạy rong,
Nhất nông, nhì sĩ.

&
Ai ơi chớ lấy học trò,
Dài lưng, tốn vải, ăn no lại nằm.
Thà rằng lấy chú lực điền,
Gạo bồ, thóc giống còn phiền nỗi chi.

Khi bị giểu cợt và chê bai như vậy, các anh đâu chịu thua, bèn đối đáp lại các cô:
Tròng tràng như nón không quai,
Như thuyền không lái, như ai không chồng.
Gái có chồng như gông đeo cổ,
Gái không chồng như phản gỗ long đanh.
Phản gỗ long đanh anh còn sửa được,
Gái không chồng chạy ngược, chạy xuôi.
Không chồng khổ lắm chị em ơi!

Khi nghe vậy, các cô lồng lộng lên, làm gì mà phải chạy ngược, chạy xuôi. Các anh đừng tưởng mình là quý giá nhé:
Ba đồng một mớ đàn ông,
Đem về mà bỏ cho kiến nó tha.
Ba trăm một vị đàn bà,
Đem về mà trải chiếu hoa cho ngồi.

Các anh hơi “chột dạ” về mớ đàn ông nên đã dứt điểm hơi nặng, để đi luôn với:
Hôm qua anh đến nhà chơi,
Thấy mẹ vét chảo, thấy cha vét nồi.
Thấy em tựa cửa liếm môi,
Anh ngỡ con chó, anh lùi chân ra.

Không những dạy dỗ con em phải biết lo cho mình mà còn phải biết thương yêu, đùm bọc anh chị em cũng như với bà con, quyến thuộc:
Cắt dây bầu, dây bí, chẳng ai cắt dây chị, dây em.
Chi ngã, em nâng.
Sẩy cha còn chú, sảy mẹ, bú dì.

Ngoài ra còn giáo dục con cái biết cách cư xử với hững người chung quanh:
Kính lão đắc thọ.
Bà con xa, thua láng giềng gần.

Chỉ mới ngần ấy câu tục ngữ, ca dao đã thấy, không những giáo dục con em phải biết công ơn dưỡng dục và sinh thành của cha mẹ, mà còn dạy dỗ phải biết kính trên, nhường dưới với xóm giềng hay giúp đở những người xung quanh v.v….Không như cộng sản vô luân mới có cái giáo dục “còn đảng, còn mình” hay không có điều yêu cha mẹ trong cái gọi là “5 điều bác hồ dạy”.
Theo tôi, dù đang sống ở xứ lạ, quê người nhưng nếu chúng ta biết sử dụng văn chương bình dân để giáo dục con em, thông qua tục ngữ, ca dao một cách uyển chuyển để phù hợp với từng hoàn cảnh, từng tình huống thì việc duy trì những nét căn bản của nền luân lý như thờ cha, kính mẹ, lo tròn chữ hiếu không còn là điều khó khăn để từ đó vấn nạn 911 không còn là niềm ray rứt và bóng ma của viện dưỡng lão sẽ không chập chờn trước mắt trong độ tuổi bóng xế, chiều hôm nữa.

Nhã Nam

 

Related Posts

  • No Related Posts
 
 

0 Comments

You can be the first one to leave a comment.

 
 

Leave a Comment

 




 
 

 
 

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/footer.php on line 4

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/footer.php on line 4

Warning: Illegal string offset 'id' in /home/nguoivie/public_html/wp-content/themes/telegraph-test/footer.php on line 4