Hôm 21 tháng Năm 2010 vừa qua, một hội đồng gồm 3 thẩm phán của tòa kháng cáo thuộc tòa án quận Cam (Orange County Superior Court, Appellate Division) tại miền Nam California vừa ra phán quyết hủy bỏ giấy phạt của một người lái xe đã bị tòa án giao thông xử là vi phạm luật giao thông vì bị máy thâu hình trong lúc vượt đèn đỏ tại một ngả tư trong thành phố Santa Ana (California v. Khaled – Case No. 30-2009-304893).

Theo hồ sơ tòa án thì hồi đầu tháng tám năm 2008, người lái xe trong vụ này nhận được một ticket từ sở cảnh sát Santa Ana vì đã chạy xe qua ngả tư trong lúc đèn đỏ và bị máy thâu được hình ảnh rõ ràng. Trong phiên tòa giao thông xét xử nội vụ, phía công tố đã xin chứng minh sự vi phạm của người lái xe bằng cách trình tòa những tấm hình chụp được bởi máy thâu hình cho thấy đương sự đang chạy xe qua ngả tư trong lúc đèn đỏ, cùng với tờ khai của một cảnh sát viên thành phố Santa Ana với mục đích hậu thuẩn cho việc đệ trình những tấm hình đó để làm chứng cớ vi phạm. Phía người lái xe đã phản đối việc đệ trình những tấm hình nói trên và tờ khai của người cảnh sát với lý do không đủ yếu tố pháp định để được xem là chứng cớ, và vi phạm quyền được đối chất của người bị giấy phạt. Tuy nhiên, tòa giao thông đã bác bỏ mọi phản đối của phía người lái xe, và chấp nhận các hình chụp và tờ khai của viên cảnh sát như là bằng chứng của sự vi phạm để kết tội người lái xe đã vượt đèn đỏ. Người lái xe sau đó đã làm thủ tục chống án lên tòa kháng cáo.

Và như đã đề cập bên trên, hội đồng thẩm phán của tòa kháng cáo quận Cam sau khi tái xét án lệnh của tòa giao thông, đã ra phán quyết hủy bỏ giấy phạt của người lái xe. Phán quyết của tòa kháng cáo được đưa ra với kết luận rằng trong phiên tòa giao thông xét xử nội vụ trước đó, những tấm hình chụp người lái xe chạy qua ngả tư trong lúc đèn đỏ và tờ khai của cảnh sát đã không hội đủ yếu tố pháp định để được xem là chứng cớ trình tòa, và tòa án giao thông vì vậy đã lạm quyền khi đồng ý chấp nhận các bằng chứng ấy trong phiên xử.

Với những lý giải và phân tích ghi trong bản phán quyết dài 10 trang được chứng thực cho phổ biến để dùng làm án lệ, hội đồng thẩm phán của tòa kháng cáo quận Cam nhận định rằng đã không có viên cảnh sát nào chứng kiến sự vi phạm của người lái xe. Thay vào đó, một cảnh sát viên của thành phố Santa Ana đã khai cách tổng quát tại phiên tòa giao thông về những gì mô tả và chứa đựng trong những tấm hình chụp từ máy thâu hình đặt tại một ngả tư trong thành phố. Một công ty tư nhân đã hợp đồng với thành phố để thiết đặt, bảo trì, và lưu trữ các hình ảnh này. Và những hình ảnh đó được gửi về ty cảnh sát theo định kỳ để xác định các trường hợp vi phạm.

Cũng theo nhận định của tòa kháng cáo, những tấm hình chụp người lái xe chạy qua ngả tư trong lúc đèn đỏ chứa đựng một hình thức chứng cớ do sự nghe thấy (hearsay evidence) về những gì đã mô tả trong hình, kể cả ngày giờ và các thông tin khác. Viên cảnh sát ra khai trước tòa đã không hội đủ tiêu chuẩn là một nhân chứng thích đáng, và không có đủ hiểu biết cần thiết về cách vận hành, bảo trì hay lưu trữ hồ sơ của công ty tư nhân đã thiết đặt máy thâu hình. Người chuyển tãi các thông tin ấy vào hệ thống điện toán của máy thâu hình đã không ra khai trước tòa giao thông. Người đó cũng đã không ra tòa để trả lời chất vấn của người lái xe về các thông tin liên hệ. Người bảo trì máy thâu hình cũng không ra khai trước tòa. Không có lời khai của người nào biết gì về lịch trình bảo quản máy thâu hình. Không có lời khai của người nào hiểu biết về lịch trình và cách thức phối kiểm hay điều chỉnh ngày giờ ghi trên máy thâu hình. Tòa kháng cáo đã đi đến kết luận rằng những tấm hình chụp người lái xe chạy qua ngả tư trong lúc đèn đỏ chỉ là chứng cớ nghe thấy, và không đủ tiêu chuẩn ngoại lệ theo luật bằng chứng để được chấp nhận trước tòa.

Do các hình chụp và tờ khai của cảnh sát đã không hội đủ yếu tố pháp định để được xem là chứng cớ trình tòa, hội đồng thẩm phán của tòa kháng cáo quận Cam xét thấy rằng tòa giao thông đã hoàn toàn không đủ chứng cớ cụ thể để hậu thuẩn cho sự vi phạm luật giao thông của người lái xe trong vụ này, và quyết định vô hiệu hóa án lệnh của tòa giao thông kèm theo lệnh hủy bỏ mọi sự truy tố.

Nói tóm lại một cách dễ hiểu thì từ trước đến nay mỗi khi người lái xe bị ticket vì vượt đèn đỏ và bị máy chụp hình, các tòa án giao thông đã dựa vào những tấm hình chụp được từ máy thâu hình để làm chứng cớ của sự vi phạm. Trong trường hợp vừa kể trên đây, người lái xe bị ticket đã làm thủ tục chống án sau khi một tòa giao thông tại quận Cam dùng những tấm hình chụp để làm bằng chứng kết tội đương sự đã vượt đèn đỏ. Kết cuộc là tòa kháng cáo quận Cam đã không đồng ý việc tòa giao thông trước đó đã chấp nhận sử dụng các tấm hình chụp để làm chứng cớ vi phạm người lái xe, và vì vậy mà ticket của đương sự phải được hủy bỏ.

Tại California trong những năm vừa qua, việc sử dụng những máy thâu hình ở các ngã tư do các công ty tư nhân thiết kế và bảo quản để ghi ticket cho người lái xe đã thường xuyên bị chỉ trích bởi các tòa kháng cáo vì có quá nhiều khiếm khuyết và vi phạm một số quy định của tiểu bang. Trong năm 2008 và 2009, tòa kháng cáo quận Cam cũng đã hai lần cho hủy ticket của người lái xe vì thành phố Santa Ana đã dời địa điểm máy thâu hình mà không cảnh báo 30 ngày trước theo đúng luật tiểu bang. Tháng 11 năm 2008, tòa kháng cáo quận Cam đã cho hủy bỏ ticket của một người lái xe tại thành phố Fullerton vì hợp đồng ký kết giữa thành phố với công ty tư nhân gắn máy thâu hình không hợp lệ theo quy định của tiểu bang (California v. Franco – Case No. 30-2008-9357). Tháng 3 năm 2009, tòa kháng cáo quận Sacramento đã ra án lệnh hủy ticket của một người lái xe vì xét thấy những tấm hình chụp không đủ khả tín để dùng làm bằng chứng vi phạm (California v. Graham – Case No. 2008049021). Gần đây, chánh quyền của vài thành phố tại California có gắn máy thâu hình vi phạm vượt đèn đỏ ở các ngã tư đã quyết định cho ngưng sử dụng hệ thống này. Có thành phố như Anaheim trong quận Cam mặc dầu chưa bao giờ dùng máy thâu hình để ghi ticket giao thông, còn dự định sẽ ra luật vĩnh viễn không cho phép sử dụng các máy này trong tương lai. Hiện nay tại California có khoảng 60 thành phố đang dùng hệ thống chụp hình xe vượt đèn đỏ ở ngả tư, và tổng số tiền phạt của một ticket khi bị chụp hình đã lên đến gần $500.

Nhìn chung, phán quyết vừa kể trên đây của tòa kháng cáo quận Cam đã tạo nên câu hỏi rất quan trọng về sự hợp lệ trong cách xét xử những trường hợp vi phạm vượt đèn đỏ bị thâu hình bởi máy đặt tại các ngả tư trong một số thành phố, và từ đó có thể dẫn đến sự chấm dứt toàn bộ việc sử dụng hệ thống chụp hình này tại tiểu bang California. Trong những ngày trước mắt, phán quyết này cũng sẽ thành một án lệ mà người lái xe bị chụp hình lúc vượt đèn đỏ ở ngả tư trong các thành phố thuộc quận Cam Cali, có thể dựa vào đó để yêu cầu tòa giao thông cho hủy ticket.

Muốn nhận được toàn văn bản phán quyết của hội đồng thẩm phán tòa kháng cáo quận Cam liên quan đến nội vụ trên đây để làm tài liệu tham khảo, hoặc cần biết thêm chi tiết trong vấn đề này, có thể liên lạc với tác giả qua điện thoại số (949) 943-4396.

(Bài do tác giả gởi)